Δίκτυο Παρατηρητών Νοσηρότητας στην Π.Φ.Υ.

xartis.jpg

Η υγεία του πληθυσμού αποτελεί αγαθό που βρίσκεται στο κέντρο του ενδιαφέροντος της κοινωνίας και  των υπηρεσιών υγείας. Η αξίωση για ισότητα στις παρεχόμενες υπηρεσίες υγείας και οι δραματικές αλλαγές στο περιβάλλον, στις κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες και την ιατρική, είναι οι βασικοί άξονες που επιτάσσουν την παρακολούθηση των δεικτών υγείας και την επιδημιολογική επιτήρηση1,2. Η επιδημιολογική επιτήρηση είναι η συνεχής και τακτική συλλογή δεδομένων που αφορούν στην κατάσταση υγείας του πληθυσμού, με σκοπό την παρακολούθηση της κατανομής και των τάσεων της επίπτωσης των νοσημάτων, καθώς και την περαιτέρω επεξεργασία και ερμηνεία τους, προκειμένου να σχεδιαστούν και  να αξιολογηθούν πολιτικές υγείας και δράσεις Δημόσιας Υγείας 3. Τα επιδημιολογικά δεδομένα που αξιοποιούνται από την επιτήρηση προέρχονται από διάφορες πηγές όπως δημογραφικά στατιστικά, μητρώα κίνησης νοσοκομείων, αρχεία καρκίνου  και άλλων νόσων ή βάσεις δεδομένων συνταγογράφησης4. Η αξία αυτών των πηγών πληροφόρησης είναι αναμφισβήτητη. Καμιά όμως πηγή δεδομένων δεν είναι ολοκληρωμένη και κάθε μια έχει τους περιορισμούς της αντανακλώντας μέρος μόνο της κατάστασης υγείας του πληθυσμού.

Τα διάφορα νοσήματα ή καταστάσεις δεν οδηγούν πάντοτε σε νοσηλεία στο νοσοκομείο, ούτε έχουν πάντα υψηλή θνητότητα, έχουν όμως σημαντική επιβάρυνση στην υγεία του πληθυσμού. Έτσι, για να συμπληρωθεί η εικόνα της υγείας του γενικού πληθυσμού, απαιτείται η γνώση της επιδημιολογίας των νόσων στην κοινότητα, είτε από πληθυσμιακές επιδημιολογικές έρευνες, είτε από τους επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, οι οποίοι έχουν και απ’ ευθείας πρόσβαση στον πληθυσμό6,7.

Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, αποτελεί το πρώτο –και συχνά το μόνο- σημείο επαφής τους πληθυσμού με το σύστημα υγείας8,9. Για το λόγο αυτό,  αποτελεί σημαντική πηγή πληροφοριών για το γενικό πληθυσμό. Παρέχει δεδομένα, τόσο για την επίδραση των λοιμωδών νοσημάτων στη Δημόσια Υγεία, όσο και για τον επιπολασμό κα την επίπτωση χρονίων νόσων, καθώς και για άλλες συχνές καταστάσεις που σχετίζονται με την υγεία και έχουν σημαντικές κοινωνικές ή οικονομικές επιπτώσεις5.

Τα συστήματα παρατηρητών νοσηρότητας αποτελούν ένα σημαντικό είδος επιδημιολογικής επιτήρησης που λειτουργεί στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Βασίζονται σε ένα επιλεγμένο και αντιπροσωπευτικό δείγμα πηγών αναφοράς –γιατρούς, ιατρεία ή Κέντρα Υγείας- που έχουν συμφωνήσει να αναφέρουν όλα τα περιστατικά από επιλεγμένα νοσήματα ή καταστάσεις. Παρέχουν έγκαιρη πληροφόρηση σχετική με λοιμώδη νοσήματα, η οποία δεν είναι διαθέσιμη από άλλες πηγές, είτε γιατί τέτοια συστήματα μπορεί να είναι τα μοναδικά που λειτουργούν, είτε γιατί πολλά υποχρεωτικώς δηλούμενα νοσήματα υποδηλώνονται, χωρίς να διατίθενται σε τακτική βάση όλες οι απαιτούμενες πληροφορίες10.

Τα συστήματα παρατηρητών νοσηρότητας μπορούν να παράσχουν επαρκή πληροφόρηση για τη λήψη αποφάσεων δημόσιας υγείας και για την ανίχνευση διαχρονικών τάσεων στη νοσηρότητα, παρά το ότι η πληροφορία που συλλέγεται δεν αφορά σε όλο το γενικό πληθυσμό. Τα συστήματα αυτά, ενώ έχουν χαμηλό κόστος λειτουργίας, συμβάλλουν σημαντικά στην καλύτερη λειτουργία της Δημόσιας Υγείας, με τη δημιουργία συνεργασιών μεταξύ των μελών τους και με την αύξηση της επαγρύπνησης για τα λοιμώδη νοσήματα11.

Δίκτυα παρατηρητών νοσηρότητας λειτουργούν σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες. Σε μια πανευρωπαϊκή έρευνα που εκδόθηκε το 200112 και αφορούσε στην καταγραφή των συστημάτων παρατηρητών νοσηρότητας που λειτουργούσαν στην Ευρώπη, βρέθηκαν 33 δίκτυα που παρείχαν δεδομένα επιτήρησης σε τακτική και συνεχιζόμενη βάση. Τα νοσήματα που επιτηρούνταν ήταν διαφορετικά από δίκτυο σε δίκτυο, αρκετά περιορίζονταν στην καταγραφή μόνο στην επιτήρηση της γρίπης, ενώ σε κάποια επιτηρούνταν και άλλα λοιμώδη νοσήματα. Η μέθοδος καταγραφής ποίκιλλε, από την απλή συμπλήρωση εντύπων δηλώσεων έως πλήρως αυτοματοποιημένα συστήματα καταγραφής της συνολικής νοσηρότητας. Επίσης το 2005, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων διεξήγαγε έρευνα σχετικά με τα υπάρχοντα συστήματα επιτήρησης λοιμωδών νοσημάτων στην Ευρώπη13. Από το σύνολο των 279 συστημάτων επιτήρησης, τα 54 βασίζονταν σε δίκτυα παρατηρητών νοσηρότητας, ενώ 13 από αυτά περιελάμβαναν την επιτήρηση νοσημάτων που προλαμβάνονται με εμβολιασμό.


1)         Heath I, Smeeth L. Tackling health inequalities in primary care [Editorial].  Br Med J. 1999;318:1020-1021.

(2)        Health 21: an introduction to the health for all policy framework for the WHO European Region.  1998. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe. European Health for All Series ; No. 5.

(3)        Langmuir AD. The surveilance of communicable diseases of natonal importance. In: Buck C, Llopis A, Najera E, Terris M, eds.  The challenge of epidemiology. Issues and selected readings. 3rd edition ed. Washington DC: Pan American Health Organisation; 1995:855-67.

(4)        Declich S, Carter AO. Public health surveillance: historical origins, methods and evaluation. Bull World Health Organ. 1994;72:285-304.

(5)        Fleming DM, Rotar-Pavlic D. Information from primary care: its importance and value. A comparison of information from Slovenia and England and Wales, viewed from the ‘Health 21’perspective. 2002;12: 249-53. Eur J Public Health. 2002;12:249-253.

(6)        Fleming DM. The role of research networks in primary care.  Eur J Gen Pract. 1998;4:96-99.

(7)        Deckers J, Paget W, Schellevis F, Fleming D. European primary care surveillance networks: their structure and operation.  Fam Pract. 2009;23:151-158.

(8)        Fleming DM, Cross KW, Sunderland R, Ross AM. Comparison of the seasonal patterns of asthma identified in general practitioner episodes, hospital admissions, and deaths. Thorax. 2000;55:662-665.

(9)        Schellevis FG, Lisdonk E vd, Velden J vd, Eijk JTM v, Weel C v. Validity of diagnoses of chronic diseases in general practice: the application of diagnostic criteria. J Clin Epidemiol. 1993;46:461-468.

(10)      Stroobant A, Van Casteren V, Thiers G. Surveillance systems from primary-care data: surveillance through a network of sentinel general practitioners. In: Eylenbosch WJ, Noah ND, eds.  Surveillance in Health and Disease. Oxford: Oxford University Press; 1988:3-8.

(11)      Fleming DM, Schellevis FG, Paget WJ. Health monitoring in sentinel practice networks: the contribution of primary care. Eur J Public Health. 2003;13:80-84.

(12)      Fleming DM, Schellevis FG, and Paget WJ. Health monitoring in sentinel practice networks. Final Report 998/IND/1021, 1-31. 2001.  European Commission Directorate General. Community Action on health monitoring within the framework for action in the field of public health (1997-2001).

(13)     Annual Epidemiological Report on Communicable Diseases in Europe. Report on the status of communicable diseases in the EU and EEA/EFTA Countries.  2007.  ECDC.